-
Ключевые слова:
AFOLU, ЛХДВЗ, көмүртектин нейтралдуулугу, BAU, токой калыбына келтирүү, көп жылдык өсүмдүктөр, Кыргызстан.Аннотация
Изилдөө Кыргыз Республикасынын AFOLU/ЛХДВЗ секторунун 2050-жылга чейин көмүртек нейтралдуулугуна жетүүдөгү салымын баалайт. Базалык багыт катары инерциялык BAU сценарийи колдонулган; эсептөөлөр IPCC (2006-ж.) ыкмасы боюнча жүргүзүлгөн. Тарыхый мезгил — 1990–2017-жж., божомол — 2050-жылга чейин; анализге токой жерлери жана айдалган жерлердеги көп жылдык өсүмдүктөр киргизилген.Көрсөтүлгөндөй, AFOLU/ЛХДВЗ сектору жылына орточо 10–11 млн т CO₂-экв. табигый туруктуу сиңирип алууну камсыз кылат; 2017-ж. сиңирип алуу –10,367 млн т түзгөн, ал эми 2050-ж. –11,852 млн т болушу күтүлүүдө. 2050-ж. BAU сценарийинде бөлүп чыгуулар болжол менен 45 млн т түзөт,
net-0 үчүн талап кылынган толук кыскартуу ≈33,4 млн т CO₂-экв. (−73,8 % BAU-2050 менен салыштырганда) деп бааланууда. NDC максаттары – 2030-ж. (−15,97 %/−43,62 % BAU-2030го салыштырмалуу) нейтралдуулукту камсыз кылбайт: калдык нетто-баланс болжол менен тиешелүүлүгүнө жараша 10,3 жана 3,2 млн т түзөт. Сунушталган табигый чечимдер топтому — жыл сайын болжол менен 3,9 миң га токой калыбына келтирүү/токой отургузуу жана 2,9 миң га жаңы көп жылдык өсүмдүктөр — 2050-жылга чейин кошумча, жылына ~1,488 млн т CO₂-экв. сиңирип алууну камсыз кылат.
Библиографические ссылки
Ежегодный бюллетень «Мониторинг состояния и изменения климата Кыргызской Республики». Бишкек, 2023.
Концепция достижения углеродной нейтральности в Кыргызской Республике, утвержденная постановлением Кабинета Министров КР № 397 от 03.07.2025.
Лесной кодекс Кыргызской Республики. Бишкек, 2019.
Национально определяемый вклад (ОНУВ) Кыргызской Республики, версия 2.0, 2021.
Парижское соглашение к РКИК ООН, 2015.
Руководящие принципы национальных инвентаризаций парниковых газов. МГЭИК, 2006. Том 4.
Четвёртое национальное сообщение Кыргызской Республики по изменению климата. Бишкек: МПРЭТН КР, 2023. – 248 с. Доступно на английском языке: https://unfccc.int/documents/624856
Asian Development Bank. Climate Risk Country Profile: Kyrgyz Republic. Manila: ADB, 2021. – 32 p.
Sadyrov, S. et al. High-resolution assessment of climate change impacts on water resources in mountainous Central Asia. Journal of Environmental Management, 2025. DOI: 10.1016/j. jenvman.2025.120808.
Kaliyeva, K., Punys, P., Zhaparkulova, Y. The Impact of Climate Change on Hydrological Regime of the Transboundary River Shu Basin. Water, 2021, 13(20): 2800. DOI: 10.3390/w13202800.
Azarov, A. et al. Climate Change and Its Impact on Natural Resources and Rural Livelihoods: Gendered Perspectives from Naryn, Kyrgyzstan. Climate, 2025, 13(3): 57. DOI: 10.3390/cli13030057.
United Nations Development Programme (UNDP). Climate Change Adaptation in the Kyrgyz Republic. Bishkek, 2019.
UNECE/FAO. State of Forests of the Caucasus and Central Asia. Geneva: United Nations, 2019. DOI: 10.18356/920969f1-en.
FAO. Global Forest Resources Assessment 2020. Rome: FAO, 2020. DOI: 10.4060/ca8753en.
World Bank. Climate Change Knowledge Portal – Kyrgyzstan Country Profile. Washington, DC: World Bank, 2022.
National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic. Environmental Protection and Sustainable Development Indicators. Bishkek, 2022.
Ministry of Emergency Situations of the Kyrgyz Republic. Report on Natural Disasters and Climate Risks, 2022.
IPCC. Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I. Cambridge University Press, 2021.
IPCC. Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change. Contribution of Working Group III. Cambridge University Press, 2022.
FAO & UNDP. Forest and Land Use in the Kyrgyz Republic: Pathways to Carbon Neutrality. Bishkek, 2023.
