Табигый таш казып алуу боюнча долбоорлорду ишке ашыруудагы тобокелдиктерди баалоо ыкмаларын жана критерийлерин негиздөө
Ключевые слова:
тоо-кен, табигый таш, тобокелдиктерди баалоо, минералдык-чийки зат базасы, экологиялык коопсуздук, инвестициялык жагымдуулук, кен чыккан жерлер, комплекстүү талдоо, туруктуу өнүгүү.Аннотация
Макалада Кыргыз Республикасында табигый таш кендерин өздөштүрүүнүн келечеги жана тобокелдиктери каралган. Экономикалык, экологиялык, социалдык жана технологиялык критерийлерди айкалыштырууга негизделген тобокелдиктерди баалоого комплекстүү мамиле жасоонун зарылдыгына басым жасалды. Кыргызстандын тоолуу аймактарынын өзгөчөлүктөрүн — сейсмикалуулугун, жетүүгө кыйындыгын жана экологиялык аярлуулугун эске алган анализдин адаптацияланган методикасы сунушталган. Үч кендин мисалында (Шахдар, Турук, Булюлю) өздөштүрүүнүн перспективасына салыштырмалуу баалоо жүргүзүлгөн. Жыйынтыгы көрсөткөндөй, эң аз тобокелдүү жана эң келечектүү Шахдар кени болуп саналат, ал эми Булюлю жогорку жалпы тобокелдикке ээ. Иштелип чыккан методикалык ыкма стратегиялык пландоодо, инвестициялык талдоодо жана жер казынасын пайдалануу чөйрөсүндө мамлекеттик программаларды иштеп чыгууда колдонулушу мүмкүн
Библиографические ссылки
Azapagic A. Developing a framework for sustainable development indicators for the mining and minerals industry. Journal of Cleaner Production. 2004;12(6):639–662. DOI: 10.1016/S09596526(03)00075-1.
Mancini L., Sala S. Social impact assessment in the mining sector: Review and comparison of indicators frameworks. Resources Policy. 2018;57:98–111. DOI: 10.1016/j.resourpol.2018.02.002.
Litosonline. Kyrgyzstan’s stone resources. URL: https://www.litosonline.com/en/article/kyrgyzstans-stone-resources (дата обращения: 04.10.2025).
Шаршебаев А.А. О некоторых проблемах горнодобывающей отрасли в Кыргызстане. Современные научные исследования и инновации (электронный ресурс). 2024. URL: https:// cyberleninka.ru/article/n/o-nekotoryh-problemah-gornodobyvayuschey-otrasli-v-kyrgyzstane (дата обращения: 04.10.2025).
Кожогулов К.Ч. Проблемы и перспективы развития горнодобывающей промышленности Кыргызстана. Экономика и социум (электронный ресурс). 2013. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-i-perspektivy-razvitiya-gornodobyvayuschey-promyshlennosti-kyrgyzstana (дата обращения: 04.10.2025).
Каледина Н.О. Риск-ориентированный подход в обеспечении промышленной безопасности горных предприятий. Горный информационно-аналитический бюллетень (ГИАБ). 2020;№ 6-1:5–14. DOI: 10.25018/0236-1493-2020-61-0-5-14.
Овчинникова Т.И., Потоцкий Е.П., Фирсова В.М. Риск-ориентированный подход при оценке опасностей в горной промышленности. Горный информационно-аналитический бюллетень (ГИАБ). 2021;№ 2-1:199–208. DOI: 10.25018/0236-1493-2021-21-0-199-208. giab-online.ru
Калдыбаев Н.А., Маматов Ж., Акылбек кызы Д., Токтомуратова Г. Анализ рисков в горнодобывающей отрасли и экономические аспекты освоения малых и техногенных месторождений Кыргызской Республики. Инженер: научное и периодическое издание ИА КР, 2022, № 25, с. 63–73.
Калдыбаев Н.А., Караева З. Оценка экономической эффективности применения колотых изделий из природного камня в дорожном строительстве. Наука. Образование. Техника, 2016, № 2(52), с. 70–85.
