САНАРИПТЕШТИРҮҮ ЖАНА ЖАСАЛМА ИНТЕЛЛЕКТ СОТ АДИЛЕТТИГИ ТУТУМУНДА: КАЗАКСТАН МЕНЕН КЫРГЫЗСТАНДЫН ҮЙ-БҮЛӨЛҮК ЗОРДУК-ЗОМБУЛУГУНА КАРШЫ АЛДЫН АЛУУ ЖАНА АНАЛИЗ ЖҮРГҮЗҮҮДӨ КОЛДОНУУНУН КЕЛЕЧЕГИ
Ключевые слова:
санариптештирүү; жасалма интеллект; чоң маалыматтар; үй-бүлөлүк зордук-зомбулук; алдын алуу; сот тутуму; мекемелер аралык өз ара аракеттенүү; этика жана маалымат коопсуздугу; Казакстан; Кыргызстан.Аннотация
Бул макалада Казакстан менен Кыргыз Республикасынын сот-укуктук тутумунда санариптик технологиялар менен жасалма интеллектти үй-бүлөлүк зордук-зомбулукка каршы профилактика жана талдоо үчүн колдонуу мүмкүнчүлүктөрү каралат. Кириш бөлүмүндө дүйнөлүк санариптештирүү тенденцияларына жана технологиялардын адилеттүүлүктү камсыздоодогу маанисине токтолуп, теманын маанилүүлүгү негизделет. Теориялык бөлүмдө чет өлкөлөрдүн сот жана укук коргоо тажрыйбасында ИИ менен «чоң маалыматтарды» пайдалануунун мисалдары келтирилген: үй-бүлөлүк зомбулук боюнча кайра кылмыш жасоо коркунучун баалоо, сот чечимдерин автоматташтыруу ж.б. Андан соң Казакстан менен Кыргызстандын сот жана укук коргоо органдарын санариптештирүүнүн азыркы абалы салыштырмалуу талданат. Жасалма интеллектти үй-бүлөлүк зордук-зомбулукту алдын алууга колдонуу перспективалары өзүнчө белгиленип, жарандардын кайрылуулары боюнча чоң маалымат топтомдорун талдоо, тобокелдикти болжолдоо жана мекемелер аралык маалыматтык өз ара аракеттенүү платформаларын түзүү маселелери каралат. Ошондой эле жеке маалыматтарды коргоо, этикалык нормаларды сактоо жана коомдун алгоритмдерге ишенүүсүнө байланыштуу көйгөйлөр жана чакырыктар аныкталды. Жарандардын укуктарын коргоо кепилдиги менен инновацияларды айкалыштыруу боюнча сунуштар берилет.
Библиографические ссылки
Сатыев М. Цифровизация способствует повышению качества правосудия – глава ВС Кыргызстана // Российское агентство правовой и судебной информации (rapsinews.ru).
Осмоналиева Б. В Кыргызстане обновили методику проведения оценки рисков семейного насилия // 24.kg.
Меньше терпеть, чаще рассказывать: как изменился уровень бытового насилия в Казахстане // ranking.kz.
Satariano A., Pifarré R.T. Почему ИИ-программа для предотвращения повторных случаев домашнего насилия сделала только хуже // incrussia.ru.
Брюшко М. Искусственный интеллект помогает казахстанским судьям выносить приговоры // rus.baq.kz.
Искусственный интеллект научился предсказывать преступления: как ИИ помогает полиции / Skillbox Media // https://blog.skillbox.kz/kod/iskusstvennyj-intellekt-nauchilsja-predskazyvat-prestuplenija-kak-ii-pomogaet-policii-skillbox-media/.
Алгоритмы правосудия. Как полицейские и следователи используют искусственный интеллект // https://www.dsnews.ua/society/algoritmi-pravosuddya-yak-policeyski-ta-slidchi-vikoristovuyut-shtuchniy-intelekt-30112024-512565.
Муканова А. Искусственный интеллект поможет в борьбе с правонарушениями – Токаев // azattyq-ruhy.kz.
Джаникулов К.Б. Искусственный интеллект и проблемы его правового регулирования // Известия НАН КР. – 2023. – №3. – С. 243-248.
МВД и Генпрокуратура запускают AI-проект для расследований // exclusive.kz.
Абдуллаев А. Что не так с искусственным интеллектом Аяза Баетова // 24.kg.
Токтоналиев Р. Кыргызстан начал развивать искусственный интеллект // kabar.kg.
