КАЗАКСТАНДАГЫ КЫЛМЫШ ИШИН ЖҮРГҮЗҮҮНҮН ҮЧ БАСКЫЧТУУ МОДЕЛИ: АДАМ УКУКТАРЫН ЖАНА ЭРКИНДИКТЕРИН КАМСЫЗ КЫЛУУДА ПРОКУРОРДУК ЧЫПКАНЫН НАТЫЙЖАЛУУЛУГУ
Ключевые слова:
үч баскычтуу модель, кылмыш-жаза процесси, прокурордук көзөмөл, прокурордук чыпка, укуктарды жана эркиндиктерди камсыз кылуу, жарандардын укуктары, 2030-жылга чейинки Укуктук саясаттын концепциясы.Аннотация
Бул макалада Казакстан Республикасында (2018–2024) үч баскычтуу кылмыш-жаза процесстик моделин ишке ашыруу каралат, өзгөчө көңүл жеке укуктарды жана эркиндиктерди камсыз кылуу жана коргоо призмасы аркылуу «прокуратуралык чыпканын» ролуна бурулат. «Прокуратуралык чыпка» деп аталган нерсе негизсиз кылмыш куугунтугунун алдын алуу жана сотко чейинки этапта адилеттүүлүктү камсыз кылуу үчүн иштелип чыккан маанилүү институционалдык механизм болуп саналат жана өзгөчө көңүл бурулат. Макалада реформанын этаптары талданат: негизги чечимдерди бекитүү (2021-жылдан бери) жана прокурорлор тарабынан айыптоо актыларын түзүү (2022–2023-жылдардан бери). Бул жаңы моделдин адам укуктары боюнча потенциалы бар экенин көрсөтүп турат: ал негизсиз соттолгон жарандардын санын азайтат жана прокурор тарабынан далилдерди көз карандысыз баалоодон улам айыптоо жаатындагы калыс эместикти азайтат. Ошол эле учурда уюштуруучулук көйгөйлөр жана коррупциялык тобокелдиктер аныкталды: бюрократиянын жана тергөө органдарына жүктүн көбөйүшү, тергөөчүлөр менен прокурорлордун ортосундагы жоопкерчиликтин бүдөмүктөшү жана көзөмөл менен кылмыш куугунтугун айкалыштырууда кызыкчылыктардын кагылышуусуна алып келүү мүмкүнчүлүгү.
Библиографические ссылки
Послание Президента РК К. Токаева народу Казахстана от 1 сентября 2020 г. «Казахстан в новой реальности: время действий».
Закон РК от 19.12.2020 г. № 384-VI «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты по вопросам усиления защиты прав граждан в уголовном процессе и противодействия коррупции».
Кыдыралин Т.К. Полномочия прокурора в свете Послания Президента народу Казахстана // Вестник АРУ им. К. Жубанова. – 2021. – № 1 (63). – С. 120–128.
Королев Г.Н. Прокурорское уголовное преследование в российском уголовном процессе. – М.: Юристъ, 2002. – 240 с.
Головко Л.В. Реформирование следственных органов России: монография. – М.: Юрлитинформ, 2013. – С.43–55.
Лакбаев К.С., Ханов Т.А., Бакишев К.А. Проблемы внедрения трехзвенной модели в систему досудебного производства Республики Казахстан // Общество и государство. – 2024. – № 2 (46). – С.55–58.
Аналитическая записка «О негативных факторах и рисках при внедрении третьего этапа трехзвенной модели» // Центр исследований проблем уголовного процесса, Генпрокуратура РК, 2024.
Информационная справка Генеральной прокуратуры РК о реализации трехзвенной модели.
УПК Федеративной Республики Германия (пер. на рус. яз. – СПб.: Юридический центр Пресс, 2003).
Концепция правовой политики РК до 2030 г. (утв. Указом Президента РК от 15.10.2021 г. № 674).
Маатов И.С. Автоматизированная информационная система «Единый реестр преступлений» как значимая часть цифровой трансформации кыргызской прокуратуры // Наука, новые технологии и инновации Кыргызстана №10, 2022. С.140-144.
